Londra Queen Mary Üniversitesinden araştırmacılar, bir gezegenin geriye doğru yörüngesini belirlemeye yardımcı oldu. Bu keşif, gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğuna ve evrimleştiğine dair ipuçları sunabilir.
Bir yıldız ve gezegenleri dönen aynı gaz ve toz diskinden oluştuğunda, gezegenlerin yıldızın dönüş yönünde hareket etmesi bekleniyor.
Ancak gök bilimciler, Neptün büyüklüğündeki GJ 3090 b gezegeninin yıldızının etrafında ters yönde hareket ettiğini keşfetti.
Gezegenin ev sahibi olan M cücesi, galaksimizdeki yıldızların çoğunluğunu oluşturan küçük ve soğuk yıldızlardan biri olarak biliniyor. GJ 3090 b, bu tür bir yıldızın etrafında geriye doğru yörünge izleyen bilinen ilk gezegen oldu.
Bu durum, gezegenin böylesine alışılmadık bir rotayı nasıl edindiğine dair soruları gündeme getirdi.
Uluslararası bir ekip, yörüngenin üç boyutlu yönelimini ölçmek için ışığı dalga boylarına ayıran bir araç olan yakın kızılötesi spektrografından (NIRPS) elde edilen yüksek çözünürlüklü gözlemleri kullandı. Ekip, yaklaşık 136 derecelik bir yörünge eğikliği hesapladı.
Yıldızın dönüş ekseni ile gezegenin yörünge ekseni arasındaki bu açı, gezegenin geriye doğru yörüngede döndüğünü doğruladı.
Londra Queen Mary Üniversitesinden araştırmanın başyazarı Dr. Andrew Winter, “Bu dikkat çekici bir gezegen sistemi çünkü gezegen sadece yıldızına göre eğik değil, aynı zamanda ters yönde yörüngede dönüyor. Bu durum, böylesine alışılmadık bir yörüngenin nasıl oluşmuş olabileceği sorusunu hemen akıllara getiriyor” dedi.
Geriye doğru yörünge doğuştan mı miras kaldı?
Astronomy & Astrophysics Letters dergisinde yayımlanan araştırma, GJ 3090 b’nin alışılmadık yörüngesini yıldızın sistemin oluşumunun erken dönemlerinde edindiği materyalden miras alıp almadığını inceliyor.
Cenevre Üniversitesinden Dr. Öğretim Üyesi Vincent Bourrier, “Bir gezegen sisteminin farklı yönelimli ikinci bir diskten yeniden inşa edilebileceği fikri özellikle heyecan verici. Bu, genç bir yıldızın etrafındaki ortamın, gezegenlerinin mimarisini belirlemede beklediğimizden çok daha büyük bir rol oynayabileceğini gösteriyor” ifadesini kullandı.
Bu senaryoya göre, yıldız çevresinden orijinal diskine göre eğik olan başka bir gaz ve toz diski edindi. Yeni edinilen bu materyalden oluşan gezegenler söz konusu yönelimi miras almış olabilir. Bu durumda GJ 3090 b’nin geriye doğru yörüngesi, rotasını açıklamak için daha sonra yaşanacak şiddetli bir karşılaşmaya gerek kalmadan, başlangıcına dair kanıtları koruyacak.
Dev bir yoldaşın izine rastlanmadı
Kütle çekimsel etkileşimler, bir gezegenin yörüngesini tersine çevirmenin başka bir yolunu sunuyor.
Yeterince büyük bir dış gezegen veya yoldaş bir yıldız, zamanla yörüngeyi bozarak dramatik bir şekilde eğebiliyor.
Bu tür etkileşimler genellikle ters yönlü gezegenleri açıklamak için kullanılıyor. Bu nedenle araştırmacılar, GJ 3090 sisteminde aşırı eğikliği kolayca açıklayabilecek kadar büyük, birbirinden uzak bir yoldaş yıldız veya dış gezegen aradı.
Cenevre Üniversitesinden doktora öğrencisi Yann Carteret, “Gezegeni böylesine aşırı bir yörüngeye zorlamış olabilecek türden dev bir yoldaş aradık ancak buna dair bir kanıt bulamadık. Bu durum, sistemin bu alışılmadık mimariyi nasıl edindiği konusunda farklı düşünmemiz gerekebileceğini gösteriyor” diye konuştu.
GJ 3090 b, gök bilimcilerin üç boyutlu yörünge eğikliğini ölçtükleri bir M cücesinin etrafındaki en küçük gezegen olma özelliğini taşıyor. Bu ölçüm, yakın kızılötesi gözlemlerin araştırmacıların bu yaygın yıldızların etrafındaki gezegen yörüngelerini incelemesine nasıl yardımcı olabileceğini gösteriyor.
Sistemin yanlış hizalanmış ikinci bir diskten oluşup oluşamayacağını test etmek ve diğer gezegen sistemlerinin benzer şekilde aşırı yörünge düzenlemelerine sahip olup olmadığını belirlemek için daha fazla gözlem yapılması gerekecek.
