Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), Filistin ekonomisi ve kamu maliyesinin ağır baskı altında olduğunu bildirerek, Gazze’nin toparlanması ve yeniden inşası için 71,5 milyar dolarlık kaynağa ihtiyaç duyulduğunu bildirdi.
UNCTAD, Filistin ekonomisine ilişkin yayımladığı son raporunda, kamu maliyesi ile bankacılık sektörü üzerindeki baskının büyümesine, Gazze ekonomisindeki çöküşe ve işgal altındaki Batı Şeria’daki ekonomik faaliyetlere yönelik kısıtlamaların artmasına ayrıntılarıyla yer verdi.
Filistin ekonomisinin on yıllar boyu süren kalkınma kazanımlarının kaybı, Gazze’deki ekonomik çöküş ve işgal altındaki Batı Şeria’da giderek sıkılaşan ekonomik kısıtlamalara işaret edilen raporda, “Filistin ekonomisi ve kamu maliyesi ağır bir baskı altında. Gazze’nin toparlanma ve yeniden inşa ihtiyaçlarının 71,5 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. İlave hasarların kaydedilmesi durumunda bu rakam artabilir.” ifadeleri kullanıldı.
Dünya Bankası, Avrupa Birliği (AB) ve Birleşmiş Milletler (BM) tarafından hızlı hasar ve ihtiyaç değerlendirmesinin yürütüldüğüne işaret edilen raporda, 2026’nın başlangıcı itibarıyla Gazze’deki fiziksel altyapı hasarının 35,2 milyar, ekonomik ve sosyal kayıpların ise 22,7 milyar dolar olarak tahmin edildiği kaydedildi.
Raporda, 59 yıllık işgalin Filistin ekonomisini kısıtladığı, yapısal ve ekonomik maliyetlerin Ekim 2023’ten bu yana keskin bir şekilde arttığı vurgulandı.
Filistin’in Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYH) 2024’teki sert daralmanın ardından 2025’te düşük bir baz seviyesinden hareketle yüzde 4,3 oranında büyüdüğü, ancak 2022 seviyesinin yüzde 20 altında kaldığı raporda yer aldı.
Raporda, “İşgal altındaki Filistin toprakları genelinde Ekim 2023’ten bu yana 100 binlerce iş kaybı yaşandı ve bu durum, tahmini 2,8 milyar dolarlık kümülatif işgücü gelirinin kaybına yol açtı.” bilgileri verildi.
Batı Şeria’da yasa dışı yerleşim yerlerinin genişletilmesiyle bağlantılı olarak arazi ve doğal kaynaklara erişimin azaldığına vurgu yapılan raporda, yerinden edilme olaylarındaki artışa da dikkati çekildi.
Raporda, “(Batı Şeria’da) 2023’ten bu yana 38 yerleşim yeri Filistinlilerden tamamen boşaltıldı ve 2026’nın ilk çeyreğindeki yerinden edilme vakaları, 2025 yılında kaydedilen toplam sayıyı aştı.” ifadelerine yer verildi.
Filistin hükümetinin mali durumunun keskin bir şekilde kötüleştiğine işaret edilen raporda, İsrail’in Filistin’in mali gelirlerinin üçte ikisinden fazlasını Filistin hükümeti adına tahsil ettiği kaydedildi.
Raporda, şu değerlendirmelere yer verildi:
“Filistin hükümetine ödenmesi gereken gümrük ve vergi gelirleri, Mayıs 2025’ten 2026’nın ortasına kadar tamamen alıkonuldu. Ocak 2019 ile Mart 2026 arasındaki kümülatif kesintiler ve alıkonulan gelirler, ödemelerin yapılması gereken tarihlerdeki döviz kurları baz alındığında tahmini 3,67 milyar doları aştı. Bu tutar, Filistin’in 2025’teki toplam net gelirinin yüzde 83’üne denk geliyor. Ödenmemiş gümrük ve vergi gelirleri hariç tutulduğunda 2025 bütçe açığının GSYH oranı yüzde 13 olarak öngörülürken, söz konusu gelirlerin Filistin hükümetinin alacağı olarak hesaba katılması durumunda bu oran yüzde 6 seviyesinde kalıyor.”
Söz konusu mali baskıların temel hizmetlerin sunumunu da kısıtladığı belirtilen raporda, 2025 sonu itibarıyla sağlık alanındaki ödenmemiş borçların 1,1 milyar dolara ulaştığı, bu durumun hastaneler, sivil toplum kuruluşları ve ilaç tedarikçileri tarafından sağlanan hizmetlerin sürekliliğine yönelik riskleri artırdığı vurgulandı.
Raporda, “Batı Şeria’da yaşanan kaynak sıkıntısı, okulların 2025’te yüz yüze eğitimi haftada 3 günle sınırlandırmasına yol açtı.” ifadesi kullanıldı.
Filistin hükümetinin bütçe açığını finanse etmek amacıyla giderek artan bir şekilde yerel bankalardan borçlandığına dikkat çekilen raporda, özel sektör tedarikçilerine ve emeklilik fonuna olan borçlarının birikerek toplam kamu borcunun 2025’te 4,8 milyar dolara çıktığı belirtildi.
Raporda, “Gazze’de, Ekim 2023’ten bu yana ekonomik işletmelerin yüzde 92’sinin hasar gördüğü veya yıkıldığı tahmin ediliyor. 2025 yılında kişi başına düşen GSYH 212 dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu tutar, GSYH bazında kişi başına günlük yaklaşık 0,58 dolara ve 2022’deki seviyenin yüzde 17’sine tekabül ediyor. İşsizlik oranı yüzde 78’e ulaşırken, çalışma çağındaki nüfusun yüzde 90’ından fazlası istihdam dışında kalmıştır. Gazze’nin Filistin GSYH’si içindeki payı, Ekim 2023 öncesindeki yüzde 17,4 seviyesinden 2025’te yüzde 4’ün altına geriledi.” yazıldı.
Gazze’deki tüm üretim sektörlerinin 2022’deki üretim seviyelerinin çok altında kaldığı kaydedilen raporda, tarım ve sanayi sektörlerinde yüzde 94, inşaat sektöründe ise yüzde 99 oranında düşüşün yaşandığına işaret edildi.
Raporda, “Gazze’nin tarım arazilerinin yüzde 1,5’inden azı erişilebilir ve hasarsız kaldı. Bu da insani gıda yardımına olan bağımlılığı artırdı.” ifadeleri kullanıldı.
