Sağcı İsviçre Halk Partisi (SVP) ve Pro Schweiz hareketinin desteklediği “İsviçre’nin Tarafsızlığının Korunması (Tarafsızlık Girişimi)” başlıklı halk oylaması, 27 Eylül’de yapılacak.
Tarafsızlık konusunda daha sıkı yaklaşım çağrısında bulunan bu girişim, İsviçre’nin yansızlığının “sürekli ve silahlı olmasını öngören” hükmün Anayasa’ya dahil edilmesini hedefliyor.
Ülkenin herhangi bir askeri veya savunma ittifakına katılmasını yasaklamayı ve diğer ülkelerle askeri işbirliklerine daha katı kurallar getirmeyi öngören girişim, bu tutumun Anayasa’da katı kurallarla güvence altına alınmasını talep ediyor.
Seçmenler, referandumda ülkenin ekonomik yaptırımlarla ilgili adımlarını veya NATO ile işbirliği yapmasını dahi engelleyecek daha kısıtlayıcı tarafsızlık düzenlemesi konusunda karar verecek.
Girişim, İsviçre’nin askeri saldırı altında olmadığı veya saldırı yakın olmadığı sürece herhangi bir askeri veya savunma ittifakına katılmamasını veya bu tür bir ittifakla işbirliği yapmamasını öngörüyor.
Ayrıca, İsviçre’nin üçüncü ülkeler arasındaki askeri çatışmalarda yer almaması veya savaşan devletlere yaptırım uygulamaması isteniyor. İstisnalar arasında Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımları ve yaptırımların aşılmasını önlemeye yönelik tedbirler bulunuyor.
İsviçre’nin arabulucu olarak tarafsızlığından yararlanması da girişimin hedefleri arasında.
Girişimin kabul edilmesi halinde ekonomik yaptırımlardan uluslararası askeri işbirliklerine kadar ülkenin uluslararası alandaki hareket alanında önemli ölçüde değişiklik yaşanabilecek.
İsviçre kamuoyunda uzun süredir tartışılan girişime ilişkin anketler de yapılıyor. Farklı kurumlar tarafından yapılan anketler, “Hayır” oylarının ve reddedilme olasılığının daha fazla olduğuna işaret ediyor.
İsviçre Yayın Kurumu (SRG SSR) adına GFS Bern Araştırma Enstitüsünün yayımladığı ankette girişime karşı çıkanların oranı yüzde 63, destekleyenlerin oranı ise yüzde 34 olarak bildirildi.
Araştırmaya göre görüşünü kesinleştiren seçmenlerin oranı da oldukça yüksek.
İsviçre’nin önemli basın kuruluşları 20 Minuten ve Tamedia tarafından yayımlanan son kamuoyu araştırmasına göre “İsviçre’nin Tarafsızlığının Korunması” girişimine karşı çıkanların oranı daha fazla.
Araştırmada katılımcıların yüzde 68’i girişime karşıyken yüzde 31’i ise destek verdi.
İsviçre’de tarafsızlıkla ilgili girişim kapsamında en fazla tartışılan konular arasında Rusya’ya uygulanan yaptırımlar yer aldı.
Şubat 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından İsviçre’nin, Avrupa Birliği’nin (AB) Rusya’ya yönelik yaptırımlarına katılması, İsviçre’nin tarafsızlık konusundaki tutumunu daha tartışmalı hale getirdi.
AB üyesi olmayan İsviçre’nin 1815’ten bu yana uyguladığı tarafsızlık politikası, Rusya’ya uyguladığı yaptırımlara katılmasının yanı sıra İsviçre yapımı silahların yeniden ihracı ve ülkenin NATO ile daha fazla yakınlaşması gibi konular nedeniyle tartışma konusu haline geldi.
Oylanacak öneri, daha da tartışmalı hale gelen tarafsızlık politikasını yeniden şekillendirmeyi hedefliyor.
Federal hükümet ve parlamento, 27 Eylül’de halkın oyuna sunulacak girişimin reddedilmesini istiyor.
Dışişleri Bakanı Ignazio Cassis, geçen ay başkent Bern’de düzenlediği basın toplantısında, anayasal düzeyde daha katı tarafsızlık anlayışının İsviçre’nin hareket alanını daraltacağını savunmuştu.
İsviçre’nin anayasal değişikliğe ihtiyaç duymadan da tarafsızlığını koruyabileceğini belirten Cassis, hızla değişen uluslararası krizlere karşı ülkenin esnek hareket edebilmesi gerektiğini vurgulamıştı.
Cassis, tartışmanın İsviçre’nin tarafsız kalıp kalmayacağı üzerinden yürütülmemesi gerektiğini savunarak, asıl konunun ülkenin anayasasına katı ve değişmez tarafsızlık anlayışının yerleştirilip yerleştirilmeyeceği olduğuna dikkati çekmişti.
İsviçre’nin 180 yılı aşkın süredir tarafsızlık politikasını uyguladığını anımsatan Cassis, bu politikanın başarısının katılık nedeniyle sağlanmadığını ve ülkenin çıkarlarına göre pragmatik biçimde uygulanmasından kaynaklandığını savunmuştu.
Girişimi destekleyen Uluslararası Cenevre ve Tarafsızlığı Komitesi (COGIN) Başkanı Samuel Sommaruga, AA muhabirine verdiği demeçte, “Bu girişimi destekliyorum çünkü İsviçre’nin tarafsızlığının geçici hükümetlerin ve uluslararası krizlerin ötesinde, güvenilir, tutarlı ve öngörülebilir kalmasını istiyorum.” ifadesini kullanmıştı.
Halk oylamasında ret oyu kullanacak Public Eye isimli İsviçreli sivil toplum kuruluşunda politika analisti olarak görev yapan Robert Bachmann ise “İsviçre’nin güvenliği, Avrupa’daki komşu ülkelerin güvenliğiyle sıkı sıkıya bağlantılı. Söz konusu girişim, İsviçre’nin diğer devletler ve kuruluşlarla güvenlik konularındaki işbirliği kapsamını sınırlandıracak.” değerlendirmesinde bulurmuştu.
İsviçre’nin tarafsızlığı, 1848’den bu yana Federal Anayasa’da yer alıyor. Güvenliğini, bağımsızlığını ve refahını korumak için tarafsızlığını kullanan ülkede bu durum arabuluculuk faaliyetlerine yardımcı oluyor.
Güvenliğini güçlendirmek için diğer ülkelerle işbirliği yaparken bazı yaptırımlara katılarak “uluslararası düzeni desteklemeyi” hedefleyen İsviçre, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından AB’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlarını büyük ölçüde benimsemişti.
İsviçre’de halk oylaması, vatandaşların İsviçre hukukunun en üst metni olan Anayasa’da bir değişiklik veya ekleme önerisinde bulunmalarına olanak tanıyor.
Bir girişimin halk oylamasına sunulabilmesi için 18 aylık süre içinde 100 bin seçmenin desteğini ve imzasını alması gerekiyor. Seçmenlerin ve ülkenin idari birimleri olan kantonların çoğunluğu tasarı lehine oy kullanırsa Anayasa değiştiriliyor.
Bu durum “çifte çoğunluk” olarak da adlandırılıyor.
Vatandaşlar, halihazırda parlamento tarafından kabul edilen yasaya referandum yoluyla itiraz edebilir. Vatandaşların bunu yapabilmesi için yasanın yayımlanmasından itibaren 100 gün içinde 50 bin geçerli imza toplaması gerekiyor.
