Fransa’da bir aydan uzun süredir devam eden öğrenci protestoları dinmedi. Lise öğrencilerinin ve Sarı Yelekliler’in eylemleri sürerken ülkede çeşitli yaptırımlar uygulanıyor.
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, sosyal medya platformlarının son eylemler kapsamında yerel makamlarca bildirilen içeriklerin büyük bölümünü kaldırdığını açıkladı.
Fransız siyasetçiler ise yabancı karşıtı kuruluş ve kişilerin bu hafta Paris’te düzenlemeyi planladığı üç etkinliğin iptal edilmesini istedi.
Böyle bir ortamda Fransa merkezli Contrepoints dergisi, PISA 2025 sonuçlarına dayanan dikkat çekici bir değerlendirme yayımladı. Analize göre Fransa, öğrenci başına Türkiye’den üç kat fazla harcama yapmasına rağmen daha düşük sonuç alıyor.
Analizde PISA 2025 anketinin sonuçlarına yer verilerek ülkedeki asıl sorunun harcama eksikliği olup olmadığı sorgulandı.
Hükümet, lise öğrencilerinin eylemlerine mali adımlarla yanıt verdi. Kolej ve liselerin binaları için 4 milyar euroluk düşük faizli kredi, üniversite kampüsleri için 1 milyar euro ayrıldı. 836 kadro kesintisi iptal edildi, 500 yeni kadro açıldı.
Eylülde yayımlanan PISA 2025 sonuçları ise sorunun gerçekten harcama eksikliği olup olmadığını sorgulatıyor.
2025’te 15 yaşındaki Fransız öğrenciler fen bilimlerinde 483 puan aldı, OECD ortalaması 482. Matematikte Fransa 458 puan aldı, OECD ortalaması 463. Fransa fen bilimlerinde 27., matematikte 33. sırada yer aldı. Başarı düzeyi 2022’ye kıyasla geriledi.
Bu ortalama daha derin sorunları da gizliyor: Toplumsal kökenden kaynaklanan başarı farkları Fransa’da özellikle belirgin, son on yılda birçok alanda performans düştü. Fransa 2022 ile 2025 arasında fen bilimlerinde 4 puan (487’den 483’e), matematikte 16 puan (474’ten 458’e) kaybetti. Aynı dönemde eğitime yönelik yurt içi harcama 2024’te 197,1 milyar euroya, yani gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 7’sine ulaştı.
Satın alma gücü paritesine göre cari dolarla hesaplanan öğrenci başına harcamaya bakıldığında, Fransa fen bilimlerinde 483 puan için tüm okul hayatı boyunca öğrenci başına 126.988 dolar harcadı. Japonya 114.107 dolarla 538 puan aldı. En çarpıcı karşılaştırma ise Türkiye: 494 puanla Fransa’dan 11 puan fazla alan Türkiye, yalnızca 38.013 dolar, yani Fransa’dan üç kat daha az harcadı. Contrepoints, Fransız harcamasının bugünkü haliyle verimliliğinin sorgulanması gerektiğini savunuyor.
PISA verilerine göre öğrenci başına harcama ile fen puanı arasında güçlü bir ilişki var. Ancak bu ilişki belli bir noktadan sonra zayıflıyor: Harcama arttıkça puan artışı yavaşlıyor, sonra bütçe ile sonuç birbirinden kopuyor.
Fransa, Japonya, Tayvan ve İsrail benzer tutarlar harcıyor ama sonuçlar çok farklı. İsrail 442 puanda kalırken Tayvan 540’a ulaşıyor. Lüksemburg, Fransa’nın iki katından fazla harcayıp 474 puan alıyor, yani Fransa’dan 9 puan geride.
Dergiye göre sorun harcamanın miktarı değil, nasıl kullanıldığı.
35 OECD ülkesinin verisi incelendi. 2012-2022 arasında fen puanındaki değişim, 2012-2021 arasında öğrenci başına harcamadaki değişimle karşılaştırıldı. Sonuç net: Harcamasını en çok artıran ülkelerde puan artışı daha iyi olmadı. Harcamadaki değişim, ülkeler arasındaki farkların yalnızca yüzde 6’sını açıklıyor.
Bu, harcama artışının işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Kaynakların dağılımı, öğrencilerin toplumsal özellikleri, öğretmen yetiştirme ve eğitim sisteminin organizasyonu da sonuçları etkiliyor.
Türkiye, eğitime erişimi genişletirken sonuçları da iyileştirebilen bir örnek olarak öne çıkıyor. Türkiye’deki 15 yaşındaki öğrenciler ortalamada 2003’e kıyasla 45 puan daha yüksek puan aldı. Araştırmanın kapsadığı 15 yaş grubunun oranı ise 2003’te yüzde 36 iken 2018’de yüzde 73’e çıktı.
Bu sonuçta birçok reform etkili oldu. Bunların başında 2012’de zorunlu eğitimin on iki yıla çıkarılması, yani “4+4+4” reformu geliyor. Kız çocuklarının ve kırsal bölgelerdeki çocukların okullaşmasını teşvik eden programlar da sayılıyor. Türkiye’nin fen puanı 2012’de 463, 2022’de 476, 2025’te 494 oldu. İlerleme kalıcı görünüyor; ancak bunu belirli bir reforma bağlamak mümkün değil, çünkü okullaşan nüfusun genişlemesi değerlendirilen öğrencilerin bileşimini de değiştirdi.
Almanya örneği Fransa’ya yakın. Almanya 2015’ten bu yana ortaöğretime ciddi yatırım yaptı, ancak puanları artmadı. 2025’te fen bilimlerinde 486 puan aldı, yani Fransa’dan 3 puan fazla. Fransa gibi o da geriledi.
Almanya’nın da Fransa ile benzer bir durumda olduğuna dikkat çekilen haberde Türkiye örneği incelendi. “Türkiye örneği, eğitime erişimi genişletirken aynı zamanda sonuçların da iyileştirilebileceğini göstermektedir.” denildi.
Türkiye’nin başarısının resmi verilerle açıklandığı haberde, Fransa’nın daha fazla harcamasına rağmen neden Türkiye gibi bir başarı elde edemediği sorgulandı.
