Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yapılan derlemeye göre, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik alanlarda teknolojik ilerlemeyi destekleyen AR-GE harcamaları, 10 yıllık dönemin sonunda en yüksek düzeyine ulaştı.
AR-GE harcamaları 2016’da 29 milyar 412 milyon lira seviyesindeyken 2021’de ilk kez 101 milyar 738 milyon liraya yükseldi. Söz konusu tutar 2022’de ise 198 milyar 670 milyon lira olarak gerçekleşti.
Harcamalar 2023’te 377 milyar 542 milyon lirayken 2024’te 651 milyar 822 milyon liraya çıktı. Geçen yıl ise söz konusu rakam tarihi seviyesi olan 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
Böylece AR-GE harcamaları 2016-2025 döneminde 33 katına çıktı. Toplamda ise harcamalar 10 yılda 2 trilyon 550 milyar 292 milyon lirayı buldu.
Gayri Safi Yurt İçi AR-GE harcamasının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki oranı 2016’da yüzde 1,12 iken 2025’te 63 trilyon 20 milyar 906 milyon liralık GSYH içindeki oranı yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.
Toplam AR-GE personeli sayısı söz konusu dönemde 178 bin 805 arttı. Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden personel sayısı 2016’da 139 bin 177 kişi iken 2025’te 317 bin 982 kişiye çıktı.
Kadın AR-GE personel sayısı, geçen yıl 108 bin 453 kişiyle toplam AR-GE personel sayısının yüzde 34,1’ini oluşturdu. Bu pay 2016’da 43 bin 48 kişiyle yüzde 31,4 seviyesindeydi.
Öğrenim durumuna göre AR-GE personeli sayısı geçen yıl itibarıyla incelendiğinde personelin yüzde 40,6’sının lisans eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü. Bunu sırasıyla yüzde 31 ile doktora veya eş değeri, yüzde 19,4 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 ile lise ve altı kategorileri takip etti.
AR-GE harcamalarının geçen yıl itibarıyla en yüksek olduğu bölge İstanbul olarak kayıtlara geçti. Bu ili Ankara ve Kocaeli ile Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova bölgeleri izledi.
İmalat sanayisinde teknoloji düzeyine göre AR-GE harcamalarına bakıldığında, verilerin tutulmaya başlandığı 2015 yılından 2017’ye kadar orta-yüksek teknolojiye yapılan yatırımlarının başı çektiği görüldü. Sonraki yıllarda da yüksek teknolojiye yapılan harcama orta-yüksek teknoloji harcamalarının önüne geçerek ilk sırada yer aldı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında yürüttüğü çalışmalarla yüksek teknoloji alanındaki AR-GE yatırımları da ivme kazandı. Bu kapsamda 2016’da yüksek teknolojide AR-GE harcaması 3 milyar 452 milyon lira iken bu rakam 10 yılda yaklaşık 45 katına çıkarak 154 milyar 24 milyon liraya yükseldi.
İmalat sanayisindeki AR-GE harcamalarının teknoloji düzeylerine göre dağılımında, yüksek teknoloji grubundaki girişimler ilk sırada yer aldı.
Geçen yıl imalat sanayisindeki 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7’sini yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimlerin gerçekleştirdiği görüldü.
Bu alandaki toplam AR-GE harcamasının yüzde 40,7’si orta yüksek, yüzde 7,2’si orta düşük ve yüzde 4,4’ü düşük teknoloji faaliyetindeki girişimlerce yapıldı.
